Teatr elżbietański – rozwój teatru angielskiego został zapoczątkowany w 1576 roku, kiedy to niejaki James Burbage, aktor i stolarz, wybudował w Shoreditch (na przedmieściach miasta) pierwszy londyński teatr zwany po prostu "The Theatre". Był to budynek drewniany, nieposiadający stropu i mający scenę w formie platformy wystającej na środek widowni, zaprojektowaną tak, aby widzowie mogli z 3 stron otaczać grających aktorów. W 1599 roku powstał nowy teatr w dzielnicy Southwark - "The Globe", z którym nierozerwalnie związany jest William Szekspir. W nim to grał i tam też wystawiano wiele jego największych sztuk. Najprawdopodobniej w "The Globe" premierowym przedstawieniem było dzieło Szekspira - był to albo "Henryk V" albo "Juliusz Cezar". Nazwa wspaniałego budynku (tłumaczona częstokroć jako "Pod Kulą Ziemską") pochodzi od postaci Herkulesa, umieszczonej nad wejściem, a dźwigajšcej na swych plecach kulę ziemską. Obliczony był na 2 tysiące miejsc: głównie stojących. Teatr spłonął w 1613 roku na skutek pożaru wywołanego zaprószeniem ognia w trakcie wystawiania sztuki pt. "Henryk VIII". Został odbudowany w kilka lat później a w 1644 roku rozebrany. A ostatecznie odbudowano go dopiero po ponad trzystu latach, w 1996 roku.
Rekonstrukcja teatru Globe w Londynie
Artykuły
Teatr elżbietański
Shakespeare's Globe Theatre
-
Zasada scenicznej umowności
Akcja utworów często toczyła się w wielu miejscach, dlatego przejście aktora z jednego końca sceny na drugi mogło oznaczać przebycie wielu kilometrów i dotarcie do innego kraju. Był to rodzaj umowy między aktorami i widzami, wszyscy wiedzieli, co to oznacza, dlatego zabieg ten nazywamy umownością sceniczną.
-
Złamanie klasycznej zasady trzech jedności - czasu, miejsca i akcji
Akcja czasowo mogła obejmować wiele dni i miesięcy, niekoniecznie (tak jak w starożytnym teatrze), musiała zamykać się w 24 godzinach. Wydarzenia w obrębie dramatu rozgrywały się w wielu miejscach, np. w komnatach zamkowych, na cmentarzu lub murach obronnych. Nie było ograniczenia do jednej przestrzeni. Również jeśli chodzi o akcję, była ona bardziej rozbudowana niż w klasycznym dramacie. Niejednolita, składa się z kilku epizodów, luźno ze sobą powiązanych osobą głównego bohatera (późniejsza inspiracja dla twórców romantycznych!). Chodziło bowiem o to, by pokazać skomplikowaną psychikę bohatera i to on był najważniejszy, akcja zeszła na drugi plan, a wydarzenia nie określały już sensu utworu.
-
Złamanie antycznej zasady decorum - czyli zgodności formy i treści
Autorzy często łączyli tragizm z komizmem, do form wzniosłych wprowadzali język potoczny. A wedle reguł poetyki starożytnej tragedia powinna być pisana tylko językiem podniosłym, w tonie patetycznym.
-
Nowa kreacja bohatera
Bohater staje się indywidualistą o rozbudowanej psychice i wewnętrznych przeżyciach, które widz poznaje dzięki jego monologom. Jest zmienny i emocjonalnie bardzo skomplikowany.
-
Występowanie scen zbiorowych
W teatrze elżbietańskim, głównie za sprawą Szekspira, zaczęto do sztuki wprowadzać sceny z większą ilością osób. Do tej pory obowiązywała zasada, że na scenie może przebywać najwyżej trzech aktorów. Szekspir tę zasadę łamie.
Cechy dramatu szekspirowskiego
Wirtualny spacer po teatrze szekspirowskim w Gdańsku
