
Odporność na zagrożenia
W świecie nadmiaru informacji umiejętność rozpoznawania zagrożeń informacyjnych staje się jednym z kluczowych elementów odporności społecznej. Świadomy odbiorca potrafi krytycznie analizować przekazy, odróżniać fakty od opinii, rozpoznawać manipulację oraz korzystać z wiarygodnych źródeł informacji. Rozwijanie tych kompetencji pomaga uczniom podejmować odpowiedzialne decyzje, przeciwdziałać dezinformacji i bezpiecznie funkcjonować w przestrzeni cyfrowej oraz społecznej.
Materiały edukacyjne
W tej części znajdują się materiały, scenariusze zajęć i narzędzia wspierające rozwijanie krytycznego myślenia, analizę przekazów medialnych oraz świadome i odpowiedzialne korzystanie z informacji.



Odporność na dezinformację i manipulację
Dezinformacja to celowe rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji w celu wywołania określonych reakcji, wpłynięcia na opinie lub zachowania odbiorców albo osiągnięcia korzyści politycznych, społecznych czy ekonomicznych. Może przyjmować formę fałszywych wiadomości (fake newsów), zmanipulowanych zdjęć i filmów, wyrwanych z kontekstu wypowiedzi czy nieprawdziwych informacji publikowanych w mediach i internecie.
Manipulacja informacyjna to świadome wpływanie na sposób myślenia, emocje lub decyzje odbiorców poprzez odpowiednie przedstawienie informacji. Może polegać na pomijaniu ważnych faktów, wyrywaniu wypowiedzi z kontekstu, stosowaniu emocjonalnego języka, jednostronnym przedstawianiu wydarzeń lub wykorzystaniu obrazów i nagłówków w celu wywołania określonej reakcji.
Artykuły
Dezinformacja – jak ją rozpoznać i skutecznie się przed nią bronić? Ministerstwo Cyfryzacji.
Jak się nie dać dezinformacji. Patryk Zakrzewski, Demagog. Edukacja Pomorska, 2023, nr 118.
Edukacja jako szczepionka przeciwko dezinformacji. Katarzyna Lipka. Edukacja Pomorska, 2023, nr 118, s. 9-12.
Jak emocje wpływają na podatność młodzieży na dezinformację? Fundacja Szkoła z Klasą.
Dezinformacja a edukacja – jak rozmawiać z uczniami o tym, czym jest dezinformacja? epedagogika.
Jak korzystać z mediów, by nie dać się zmanipulować? Jak wypracować zdrowe nawyki medialne, które pozwolą nam stać się świadomymi konsumentami treści informacyjnych.
Dezinformacja i propaganda orężem wojny kognitywnej. Adam Paweł Olechowski. Media i Społeczeństwo, 2022, nr 17 s. 1-14.
Eksperci: na dezinformację szczególnie narażeni młodzi ludzie. Nauka w Polsce.
Młodzież a dezinformacja. Safeinternet.pl
Świadomi w sieci. Młodzież wobec wyzwań dezinformacji i cyfrowego chaosu. Raport Fundacji IT Girls i Accenture Song.
Młodzi ufają influencerom bardziej niż lekarzom. Dezinformacja medyczna zbiera żniwo.Rynek Zdrowia.
Ukryte funkcje mass mediów. Co naprawdę dzieje się z Twoim umysłem? Anna Witwicka. Wszystko co Najważniejsze.
Gniew, lęk i złość – jak emocje napędzają dezinformację? Demagog.
Materiały edukacyjne
Jak nauczyciele mogą przeciwdziałać dezinformacji? Praktyczne wskazówki. Fundacja Szkoła z Klasą.
Jak korzystać z mediów, by nie dać się zmanipulować?
Wytyczne dla nauczycieli i pedagogów dotyczące przeciwdziałania dezinformacji i upowszechniania umiejętności cyfrowych za pośrednictwem kształcenia i szkolenia.
Kampania "Make It Clear" - materiały edukacyjne dla uczniów - lekcje, gra planszowa, podcasty i webinary.
Kursy online
Kurs e-learningowy dla nauczycieli nt. dezinformacji „W co wierzyć w internecie?”. NASK
Dezinformacja - kurs dla nauczycieli. OSE it-szkoła.
„Dezinformacja” – kurs dla uczniów szkół ponadpodstawowych. OSE it-szkoła.
Gry
Gra planszowa “Digital brainiacs” do pobrania, dotycząca rozpoznawania dezinformacji i fake newsów.
Gra Przygody Literatusa - rozpoznawanie dezinformacji i fake news.
Gra paragrafowa Fake Off - zapoznaje z różnymi technikami dezinformacji.
Fajnie że wiesz. Demagog.

Scenariusze zajęć
Dezinformacja pod lupą. Praktyczne ćwiczenia. Demagog, Komisja Europejska.
Filmy do scenariuszy ćwiczeń Dezinformacja pod lupą.
Konspekt lekcji dot. dezinformacji dla uczniów szkół ponadpodstawowych. NASK.
Konspekt lekcji dot. dezinformacji dla uczniów klas 5-7. NASK.
Uprzejmie informuję – o dezinformacji, reklamach i mediach. Scenariusz lekcji z prezentacją. ZPE.
Cyberlekcje 3.0 - scenariusze zajęć dla wszystkich etapów edukacyjnych. NASK.
Scenariusz „Uwaga! Dezinformacja! – czyli o tym, jak być krytycznym odbiorcą informacji w mediach”.
Newsy i fake newsy. Scenariusz przeznaczony dla uczniów klas 7–8 szkół podstawowych. Lekcja ma zachęcić uczniów do dyskusji o naturze treści pseudonaukowych i ich szkodliwości dla ludzi i planety. Centrum Nauki Kopernik.
Agenci prawdy: jak radzić sobie z manipulacją w sieci. Łukasz Nieradko.
Magdalena Krakowska, Anna Tracz-Molasy
Współczesna dezinformacja. Scenariusze lekcji na temat deep fake, dezinformacji i fake news.
Rozpoznawanie wiarygodnych źródeł
Artykuły
Rzetelne źródła informacji – jak znaleźć wiarygodne dane? Paulina Skowronek.
Czy strona jest wiarygodna – jak to sprawdzić samodzielnie? Izabela Tomaszewska. Demagog.
Fake news i dezinformacja – jak je rozpoznać? Jakie są najczęstsze techniki manipulacji, jakie sygnały powinny nas zaniepokoić, jak skutecznie weryfikować źródła.
Jak rozpoznać źródła naukowe w internecie. Przewodnik po znajdowaniu źródeł. Radio Kraków.
Weryfikacja wiarygodności informacji zamieszczonej w Internecie – pragmatyka istotna dla zachowania bezpieczeństwa na poziomie jednostki. Nowoczesne Systemy Zarządzania Instytut Organizacji i Zarządzania. Zeszyt 15 (2020), nr 3 (lipiec-wrzesień), s. 51-61
Scenariusze zajęć
Lekcja: Jak rozróżniać informacje prawdziwe od fałszywych? Scenariusz zajęć dla klas 1-3 szkoły podstawowej. edukacja medialna.
Wyszukiwanie w internecie. Obywatelstwo cyfrowe, scenariusze zajęć. Bezpieczeństwo młodzieży w internecie.
Temat: Wiarygodność w sieci. Scenariusz lekcji dla szkół podstawowych, klas 4-6.
„Kliknij. Sprawdź. Zrozum” – scenariusze warsztatów na temat świadomego korzystania z informacji.
Źródła informacji o zdrowiu. ZPE.
Metody pozyskiwania i analizy danych dla regionu - powtórzenie. Lekcja geografii dla szkół ponadpodstawowych. ZPE.
Władza nad informacją. Lekcja dla uczniów klas IV-VIII szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych. ZPE.
Lekcja: Gdzie szukać informacji? Scenariusz zajęć dla klas VII-VIII. edukacja medialna.


















