©   WebowaDBP 

      UT, ACh

Rafał Wojaczek

poeta "przeklęty"

(1945 – 1971)

 

Nazwa "poeci przeklęci" wzięła się od francuskiego wyrażenia: poète maudit. Współczesne źródła określają tym mianem artystów - poetów, którzy w życiu literackim za życia odznaczyli się buntem przeciwko konwenansom.

 

"Poeta przeklęty" zazwyczaj nie godzi się ze współczesnymi, obowiązującymi powszechnie, normami. Swój sprzeciw manifestuje otwarcie. Niekoniecznie po to, by zyskać rozgłos.

 

Poetę przeklętego cechuje indywidualizm. Bunt wyraża swoim życiem. Nieraz stwarza nowy język i nowy styl w sztuce, nie bojąc się zrywać z dotychczasowymi normami, które uważano za klasyczne, niepodważalne. Jego poezja przesiąknięta jest wulgaryzmami, kolokwializmami czy naturalizmem.

 

Jego życie trwało krótko.

Ale musi zdumiewać każdego,

Jak mocno ten niespełna

dwudziestosześcioletni poeta

zaznaczył swoją obecność.

I jak wiele śladów zostawił.

 

(esej Macieja M. Szczawińskiego.

Rafał Wojaczek, który był. Warszawa 1999)

Źródło:

Zbigniew Kresowaty. Rafał Mikołaj Wojaczek (1945-1971) – polski poeta i prozaik, zaliczany do grona poetów wyklętych. [online]. Dostępny na: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rafa%C5%82_Wojaczek.jpg

 

Prawie każdego człowieka nurtuje pytanie „dlaczego żyję i kto o tym zadecydował?”.
Fakt narodzin dla przyszłego poety w dużym stopniu warunkuje jego sposób postrzegania
i przeżywania własnego istnienia, a niekiedy wiedzie do zwątpienia w podstawy własnego bycia.

Urodził się 6 grudnia 1945 roku w Mikołowie, jako drugi z trzech synów Edwarda i Elżbiety. Na drugie imię otrzymał Mikołaj. Nie miał dobrego kontaktu z dużo starszym bratem Piotrem (różnica wieku to jedenaście lat). Piotr po ukończeniu studiów inżynierskich, zamieszkał we Wrocławiu. Za to całkiem dobre kontakty miał z półtora roku młodszym Andrzejem, przyszłym aktorem.

 

Do szkoły podstawowej i pierwszej klasy liceum uczęszczał w Mikołowie – rodzinnym mieście. W ostatnich latach szkoły podstawowej interesowały go głównie nauki ścisłe. Oddawał się z namiętnością majsterkowaniu, ciekawiły go kwestie techniczne. Wciągnęła fotografia. Robił zdjęcia, aby je samemu wywoływać we własnym laboratorium chemicznym. Stał się zapalonym adeptem żeglarstwa.

 

Ale wykazywał też zdolności humanistyczne. To pewnie po rodzicach, którzy posiadali gruntowne wykształcenie humanistyczne. Ojciec był nauczycielem gimnazjalnym, matka zaś pracowała w wydawnictwie.

                                                                                                                         Wykorzystano :

Nowak, Mateusz. Rafał Wojaczek (1945 – 1971). W: Wiedza i Edukacja : świat wirtualnej nauki. [online].Dostęp: [23 kwietnia 2016]. Dostępny na: http://wiedzaiedukacja.eu/archives/1783

Wówczas chyba zaczął kształtować się jako Wojaczek-poeta. Stawał się w pełni świadomy swojej wartości. I nigdy nie był pogodzony z szarą codziennością najpierw bierutowskiej, a następnie gomułkowskiej Polski Ludowej.

Wiersze zaczął pisać w wieku lat 16.

Zdradzał w nich swe tendencje do obcowania ze śmiercią.

Życie i twórczość

O Rafale Wojaczku bez niego

Rafał Wojaczek "Ptak, o którym trochę wiem"

 

Patrzy na mnie moja twarz odbita w chmurze
mgły, co wyszła mi z ciała przez szpary w powiekach.
A to jest mgła krwi i już za horyzont ścieka.

 

A mój wydech co także jest krwią, tylko suchą,
jest wiatrem pionowym co jeszcze zakotwiczony
w róży płuc jest łodygą krążącego ptaka.

 

Lecz że Ziemia się właśnie odwrotnie obraca
obracają się we mnie płuca aż przez usta
wyszarpną się spomiędzy żeber niby chustka.

 

Więc póki jeszcze jest niebo, moja twarz rozległa,
póki nad horyzontem krew świeci jak jutrzenka,
póty ptak zna miarę swego wywyższenia.

 

Lecz już, choć o tym nie wie, powoli przecieka
spod tamtego pod ciasne niebo, już pod moją
powieką się rozpływa w ciężki jak całun obłok

 W 1963 r. Rafał ukończył liceum w Kędzierzynie, gdzie został przeniesiony przez ojca z powodu kłopotów z nauczycielami. Ta zmiana, polegajaca na odseparowaniu Rafała od jego dawnego środowiska i znajomych, odbiła się na nim bardzo negatywnie.

Wojaczek dostał się do Krakowa na polonistykę. Był "studentem jednosemestralnym"...

Po przerwaniu studiów Wojaczek przenosi się do Wrocławia. Tam, w pierwszych miesiącach pobytu zamieszkuje u swojego starszego brata, Piotra. Wtedy, wstąpiwszy w progi wrocławskiego "środowiska twórczego" zaczyna się jego przygoda z alkoholizmem. To wówczas stwierdzono u niego "psychopatyczną osobowość".

We wrześniu 1964 r. ma miejsce  kolejna próba samobójcza Rafała.

Od 7 do 22 maja 1965 r. Wojaczek przebywał w Klinice Psychiatrycznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Okres ten opisuje w swych Dziennikach. Tam poznał Hannę Janas, pielęgniarkę, praktykantkę, z którą wziął ślub 11 stycznia 1966 roku. Owocem tego małżeństwa jest córka - Dagmara. Ostatecznie małżeństwo bardzo szybko się rozpadło, bo w maju tego samego roku.

Tego samego roku poeta poznaje Teresę Ziomber, z którą będzie związany przez najbliższe kilka lat. Jej Wojaczek zadedykował debiutancki tom poezji, do niej adresował większość swoich wierszy, a także pisany przez krótki czas swego rodzaju dziennik, który został po jego śmierci opublikowany w książce biograficznej M. Szczawińskiego "Rafał Wojaczek, który był".

 

Wykorzystano :

Nowak, Mateusz. Rafał Wojaczek (1945 – 1971). W: Wiedza i Edukacja : świat wirtualnej nauki. [online].Dostęp: [23 kwietnia 2016]. Dostępny na: http://wiedzaiedukacja.eu/archives/1783

Rafał Wojaczek i  jego legenda

Propozycje dla nauczycieli polonistów - scenariusze zajęć, opracowania

Ciało odgrywa w wierszach Rafała Wojaczka bardzo ważną rolę.

Nie ma zgodności co do domniemanego alkoholizmu Wojaczka. Niektórzy twierdzą, że poeta lubił sporo wypić, inni byli zdania, że raczej potrafił odmówić próbom namawiania go na picie.

RĘKOPIS
I
Kartka słabości twojej okrutnie i drwiąco pełna.
A ty się ciągle przymuszasz jakże uparcie pełzać
Poprzez tę nudną Saharę, aby dotrzeć do źródła.
Tak rozpaczliwie już oblizujesz spierzchnięte usta.
Oby ci w końcu wysechł atrament w twym kałamarzu.
Obyś bezwładnie w sypki piach liter uderzył twarzą !
Bo cóż za duma, miłość., nienawiść każe ci iść
Podług meandrów wysychającej już, słonej krwi?
W pocie się topisz na tej pustyni, by cię sól zżarła.
I w końcu łamiesz paznokieć pióra i tak to jest:
Skreślone słowa, skreślone życie, nie napisana
Śmierć.

II
Ta kartka jak chusteczka albo twój pokój: cztery
Ma rogi, byś haftował krwi swojej drobnym ściegiem
Lub wielkimi krokami imaginacji chodził
Od słowa do przysłowia, od przecinka do kropki.
Ale o co ci chodzi, że tak wciąż się uganiasz
I wciąż nie możesz dobiec do ostatniego zdania?
Co ty chcesz wyhaftować, że tak krwi nie oszczędzasz,
Na jaką różę ma ci wystarczyć owa przędza?
Spójrz, dobra noc 'się kończy, co twoją nędzę kryła,
Głosem pierwszego ptaka dzień z ciebie drwić zaczyna.
Więc zapomnij o kartce, śpij.
Wtedy ci śmierć napisze Nikt.

MIT RODZINNY

 

To jest kiełbasa

To jest moja matka jadalna

 

Ona wisi na niklowym haku

i pachnie kominem

 

Ona jest tania zresztą nigdy się nie drożyła

była wyrozumiała i znała możliwości

 

Ja jestem synem mojej matki

i pewnego młodzieńca

który nie był ostrożny

a pewnie był złośliwy

a może tylko nie wiedział

matka wtedy była zamroczona

a potem było jej żal

 

Teraz ja jestem głodny

a moja matka wisi

 

Więc wpatruję się w wystawę

i czuję

jak mi cieknie

ślina i sperma

 

Wiem za chwilę już nie będę się wahał

wejdę i poproszę

tę właśnie

 

To jest kiełbasa

To jest moja matka jadalna

A to jest mój głód dziecinny

                                                         1965

Wiersze Rafała Wojaczka

 

Tomiki:

Z Nie skończonej krucjaty

Z Innej bajki

Z Którego nie było

Z Sezonu

Z Wierszy rozproszonych

 

Wiersze. W: Rafał Wojaczek. [online].Dostęp: [23 kwietnia 2016]. Dostępny na: http://rafal_wojaczek.republika.pl/search.htm

Interpretacje niektórych wierszy Rafała Wojaczka

 

Bednarz, Robert. (oprac.). Konteksty poezji Rafała Wojaczka (1). W: Hamlet : czego dowiesz się sam, tego się nauczysz. [online]. Dostęp: [23 kwietnia 2016]. Dostępny na: http://hamlet.edu.pl/przyklad-wojaczek1

 

Przypuszczano, że cierpi na schizofrenię. Rodzina jednak była zdania, że wszelkie stany Rafała i jego dolegliwości miały swe źródło nie w chorobie psychicznej, lecz w alkoholizmie.

 

I ta przypuszczalna diagnoza, pijackie wybryki, kobiety, seks i poezja – to wszystko zaczęło tworzyć wokół Wojaczka legendę, którą on sam podsycał.

 

Ostatnie lata Wojaczkowskiego życia to dni ciągłych zmian, licznych eksperymentów, zabaw ze śmiercią, ale i również dni zagubienia, chaosu, strachu przed samym sobą.

 

W 1967 r. rośnie zainteresowanie twórczością, jak i sama osobą Wojaczka. Publikuje swoje wiersze w "Odrze" i "POEZJI". Utrzymywał się z publikacji swych wierszy, stypendium oraz

pieniędzy wysyłanych mu przez rodziców.

 

 Jego ostatnią partnerką była Elżbieta Fediuk, aktorka, z która zapoznał go jego brat, Andrzej. Elżbieta nie zdążyła się długo nacieszy Rafałem. Byli ze sobą zaledwie dwa miesiące i dziesięć dni.

Ósmego maja, w sobotę przyjechał Wojaczek do Mikołowa. Chciał się pożegnać z matką.   Rafał Wojaczek umiera śmiercią samobójczą po zaledwie 26 latach życia, w nocy z 11 na 12 maja 1971 roku. Przedawkował środki nasenne.

Rafał Wojaczek był bardzo wrażliwy na swoim punkcie, domagał się hołdów. Dlatego dmuchał i chuchał na swoja poezję, ciągle poprawiał, dopieszczał, pracował nad wierszem, by zdobywać jak najlepsze opinie.

Jednak dla takiego poety dojmującym uczuciem jest samotność, jaka wynika z niezrozumienia go przez otoczenie. Poeta taki uważany może być za człowieka twardego, obojętnego na innych.

A raczej jest to soba o, zadziwiającej wręcz, wrażliwości, która nieraz kreuje swe utwory na brutalne, odrażające - po to tylko, aby ściągnąć na siebie uwagę, aby skłonić innych do kontemplowania cierpienia, z którym zmaga się całe swe życie.

Wiersze Wojaczka, w czasach, gdy powstawały, naruszały niejedno tabu obyczajowe i językowe, często wywołując oburzenie. Język poety bywa bardzo bezpośredni, dosadny, niejednokrotnie wulgarny. Pojawia się słownictwo związane z fizjologią, seksualnością, obrazy kreowane wierszach są często pełne brutalności i śmierci. We wczesnej twórczości Wojaczka dominują sytuacje zachwiania tożsamości, rozdwojenia jaźni, poczucia psychicznej destabilizacji. W tym czasie poeta stosuje idiom konwersacyjny, jego poetyka pokrewna jest twórczości Różewicza. Pojawiają się niegramatyczności, język sprawia wrażenie infantylnego, topornego. Szybko jednak styl Wojaczka ewoluuje ku bardziej tradycyjnej formie. Poeta sięga po klasyczne wzorce; czerpie z tradycji barokowej, romantycznej, symbolistycznej, przywołuje gatunki, takie jak sonet, ballada czy piosenka. Również tematyka staje się bardziej podniosła, zaś metafory i symbole mają charakter wręcz sakralny. Jednocześnie nie znikają obscena, obrazy związane z cielesnością, seksualnością, patologiami. Kontrast wywołany przez zestawienie tych dwóch sfer, często budujący klimat swoistej ironii i dystansu, jest fundamentem całej liryki Wojaczka.

 

Wykorzystano :

Nowak, Mateusz. Rafał Wojaczek (1945 – 1971). W: Wiedza i Edukacja : świat wirtualnej nauki. [online].Dostęp: [23 kwietnia 2016]. Dostępny na: http://wiedzaiedukacja.eu/archives/1783

Nie zakochałabym się w swoim ojcu

      mówi Dagmara Janus, córka Rafała Wojaczka

 

Więcej rozmów o zmarłym poecie w publikacji :  

Bereś, Stanisław, Batorowicz-Wołowiec, Katarzyna. Wojaczek wielokrotny. Wspomnienia, relacje, świadectwa. Wrocław 2008

Wybrana literatura przedmiotu

 

Cudak, R. Inne bajki. W kręgu liryki Rafała Wojaczka. Katowice 2004.

Kierc, B. Rafał Wojaczek : prawdziwe życie bohatera. Warszawa 2007.

Który jest. Rafał Wojaczek w oczach przyjaciół, krytyków i badaczy. Red. R. Cudak, M. Melecki, Katowice 2001.

Szczawiński, M. Rafał Wojaczek, który był. Katowice 1999.

Nawet kilkadziesiąt lat po tragicznej śmierci poety są fascynaci jego twórczości, którzy znają życie i wiersze mikołowskiego barda

w najdrobniejszych szczegółach. Można by ich określić nawet mianem "wojaczkologów", tj. badaczy życia i twórczości Wojaczka.

Jest ich naprawdę wielu. I wcale nie ekscytują się oni osobowością i karierą, znaczoną głośnymi ekscesami erotyczno-alkoholowymi, pobytem w szpitalu psychiatrycznym i milicyjnym areszcie, wreszcie licznymi próbami samobójczymi.

 

Tych skandali pominąć się po prostu nie da, gdyż bardzo wrosły w legendę Wojaczka.

opracowanie:

                           Urszula Tobolska

  Anna Chawawko

                                                                                        nauczyciel bibliotekarz

                                               Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now